Büşranur Bekman

Osmanlı şehirlerinde mahalleler bulunduğu coğrafyanın ve toplumun özellikleriyle inşa edilirken, devletin yaşadığı bürokratik, sosyo-ekonomik, demografik, siyasi ve kültürel dönüşümleri görmemizi sağlayacak aynalar olmuştur. İstanbul’un fethinden itibaren şehrin idari sınırlarının Bilâd-ı Selâse ve Dersaâdet olarak tasvir edilmesi mahalle ölçeğindeki çalışmaların özellikle Sur içine odaklanarak yapılmasına sebebiyet vermiştir. Ancak XIX. yüzyıla gelindiğinde kentin idari yapısı sur dışının da dâhil olacağı sınırlara erişirken, devletin yaşadığı bürokratik, kentsel ve toplumsal dönüşümlerden de etkilenerek “yeni İstanbul”un doğuşuna sebep olmuştur. Bu yeniliğin içinde İstanbul mahalleleri klasik ve modern şehir düzenin ara kesitinde varlığını sürdürmüş, XIX. yüzyılda yaşanan değişimlerin görülebildiği üniteler olmuştur. Ancak şehrin XIX. yüzyılda yaşandığı dönüşümde bu denli önemli göstergeler olan mahallelerin isimleri, konumları ve değişimlerine odaklanan herhangi bir çalışma literatürde yer almamıştır. Bu tez çalışması, İstanbul mahalleleri çalışmalarına tasvirsel ve metodolojik olarak katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Öncelikle 1829, 1830, 1845, 1869, 1877 ve 1885 tarihleri arasında belirlenen altı birincil kaynağa göre XIX. yüzyıl İstanbul mahalleleri tespit edilmiş ve bir envanter oluşturulmuştur. Envanterde yer alan bilgilere göre 1829’da 285 adet olan mahalle sayısı 1845 tarihinde 486’e ve 1885 tarihinde 518’e ulaştığı tespit edilmiştir. İkinci olarak envanterde yer alan bilgiler neticesinde mahallelerin muhtemel konumları ArcGIS programı kullanılarak haritalanmıştır. Böylece, mahallelerin yıllar içerisindeki süreklilik ve değişimleri, nüfus büyüklüğünü, idari yapısı ve sınırlarının analizinin yapılması mümkün olmuştur. Bununla birlikte, İstanbul’un bu yüzyıldaki kentsel ve idari dönüşümü tasvir edilerek kent yapısı mahalle ölçeğinden yorumlanmıştır. Bu sayede, İstanbul’un klasik nahiye-semt ve mahalle örgütlenmesinin bu dönemde sur içinde kollar ve mahalle olarak; zamanla diğer bölgeler içinse belediyeler ve mahalleler şeklinde örgütlendikleri görülmüştür.

Bu envanter, 2020 yılında Şehir Çalışmaları yüksek lisans programında tamamlanan “XIX. yüzyılın Dönüşen İstanbul’unda Mahalleler Kollar ve Belediyeler: Bir Envanter ve Haritalama Çalışması” isimli tezin EK-A bölümünde yer almaktadır. Çalışmada 1829-1885 tarihleri arasında belirlenen altı farklı kaynağa göre İstanbul’da var olan mahaller tespit edilerek, mahallelerin yıllar içerisindeki süreklilik ve değişimlerinin, nüfus büyüklüğünün ve topografik analizinin yapılması hedeflemiştir.

19. Yüzyılda İstanbul’un İdari Dönüşümünü Mahalle Ölçeğinde Yeniden Düşünmek başlıklı yazıda son Osmanlı döneminde İstanbul’da şehir idaresinin farklılaşmasını mahallelere odaklanılarak ele alınmaktadır. Parçadan bütüne giden bir metotla öncelikli olarak mahallelerin tabi olduğu idari daireleri inceleyen Bekman, özellikle 19. yüzyılda mahalle isim ve sayılarında yaşanan ciddi değişimlerden yola çıkarak İstanbul’un idari yapısının bir yüzyıllık dönüşümünü gözler önüne sermektedir.

Bu makale İstanbul Şehir Üniversitesi’nde Doktor Öğretim Üyesi Didem Ardalı Büyükarman tarafından verilen Tiyatro ve Temsil dersi için hazırlanmıştır. Makalede Adalet Ağaoğlu’nun tiyatro yazarlığı ve “Evcilik Oyunu ”isimli eseri analiz edilmiştir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılan köklü inkılapların tezahürü hiç şüphesiz turizm alanına da işlemiş, bunun şehirlere yansımasından doğan “seyyah meselesi” dönem dahilinde gerek iktisadi gerekse kültürel anlamda yenilenmeye çalışılmıştır. Yaşanan siyasi değişimlerin etkisi altında kalan genç Cumhuriyet şehirleri Osmanlı’dan miras aldığı zenginlikleri kullanamaz duruma gelmiş, adına onlarca seyahatname yazılan İstanbul bile artık bir ilgi merkezi olma konumu kaybetmeye başlamıştır. Başta Türk hükümetinin çabalarıyla değiştirilmeye başlanan bu bakış açısı Türk Seyyahin Cemiyeti’nin (Türkiye Turing Klübü) kurulmasıyla birlikte ülke içinde ve dışında kapsamlı projelere dönüşmüş, dönem dahilinde yaşanan tüm siyasi gelişmelere rağmen Türk şehirleri turizm sektörünün merkezi haline getirilmeye çalışılmıştır. Gerek bürokratik gerekse kurumsal anlamda yaşanan bu gelişimler Türk medyası tarafından dikkatle takip edilmektedir.
Dönemin ilk şehircilik dergisi olan Türkiye Cumhutiyeti İstanbul Şehremaneti Mecmuaları’nın 1925-1930 yılları arasında çıkan sayılarında konu dahilinde on makaleye yer verilmiştir. Bu makalede mecmualardan belirlenen tema ile seçilen yazılar gruplandırılarak üç başlık altında incelenerek turizm meselesini medya gözünden nasıl görüldüğü konusu analiz edilmiştir.

Alemdağ Caddesi İstanbul’un Ümraniye ilçesinde, sınırında bulunduğu ilçenin tarihsel ve mekânsal gelişiminin etkisini somut olarak okuyabildiğimiz yegane örneklerdendir. Varlığını sadece Cumhuriyet döneminde değil, Osmanlı Dönemi’nde de sürdüren Alemdağ Caddesi günümüzde Anadolu Yakası’nın önemli caddelerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu caddenin bir örneklerini şehrin diğer yakasında bulabilmemize karşın hiçbir muadili Alemdağ Caddesi’nin dönüşüm hızı kadar geliştiği gözlemlemiştir. Bunun asıl sebebi 1962 yılında belediye olan Ümraniye’nin çok kısa bir sürede yaşadığı büyük değişimde aranmalıdır. Bu makalede Ümraniye’nin gelişim hikayesinde Aleemdağ Caddesi’nin mekânsal hikayesi oluşturulmaya çalışılacaktır. Üç ana bölümden oluşacak makalenin ilk bölümünde Ümraniye’nin tarihsel boyuttaki gelişimine değinilecek ve Alemdağ Caddesi’nin bu gelişim hikayesindeki ana kodları anlaşılmaya çalışılacaktır.
Makalenin ikinci bölümünde Alemdağ Caddesi’nin gelişimini disiplinler arası ve mukayeseli yaklaşımlarla incelenecektir. Bu bölümün analizi caddenin Kısıklı-Ümraniye Çarşı Metro Durağı, Çarşı-Çakmak Köprüsü, Köprü ve ötesi olarak üç ana etaba ayrılarak yapılacaktır. Böylece 1946-2018 yılları arasında İBB haritalarının katmanlarında yararlanılarak yapılan haritalarla bu gelişimin somut delilleri gösterilecektir. 1
Son bölümde ise makalenin araştırma yöntemlerinden biri olan sözlü tarih çalışmasına yer verilecektir. Günümüzde caddenin gelişimini konu almış bütünsel bir çalışma bulunmamasından dolayı görüşmecilerle yapılan çalışmayla araştırmanın sonuçları ve savları desteklenmeye çalışılacaktır. Makalede son olarak yer verilecek tablo ve haritalarla bu araştırma sonrasında konu dahilindeki çalışmalara katkıda bulunulmak amacıyla paylaşılacaktır.

In this thesis, the monograph of Celal Esad analyzed from the beginning to 1914. The history of Kadıköy investigated with the information contained in the monograph. The municipal system, the focal point of the thesis, was evaluated along with the new project by Celal Esad.

In this essay, we discuss about history of Batinids through to the Seljuk state. This article was prepared for Seljuk History (HIST 209) lecture which taught by Prof. Dr. Tufan Buzpınar at Istanbul Şehir University. This article also discusses how they became a regional power with Hasan Sabbâh of the Nazari which born from the Ismaili sect and the effect of this power on the Seljuks. The article describes that brief history of Batinids and their effects of Seljuks. Finally, Turkish sources have been translated into English. Please look at the references list to see the originals of the quotations.

Our study opened as a window to an understanding of the process of Christianity in Early ages. The process of being a religion recognized by universal empire which Romans rather than an individual communion of Christianity seems to be explained in our article. Our research shows that religions are influenced by political and social events. As a result, Christianity, which we all know today, has become a global religion, passing through certain stages. Finally, . this article was prepared for Hıstory of Medieval Europe (HIST 305) lecture which given by Assistant Professor Merih Erol at Istanbul Şehir University.

Mahalleler kelime anlamından öte insanların yaşadığı yer tasviriyle sınırlı kalmaz, aynı zamanda şehirlerdeki en önemli idari, mali, toplumsal ve denetim üniteleri olma özelliğine de sahiplerdir. Bu sebeple mahalleler, bir şehrin değişimini anlama yolunda önemli işaretleri yapısında barındırmaktadır. Nitekim 19. yüzyılda İstanbul’un idari dönüşümü de mahallelere odaklanıldığında görülmektedir. Bu bildiri mahalle özelinde dijital Osmanlı çalışmalarına tasvirsel ve metodolojik olarak katkıda bulunmayı amaçlarken, dijital beşerî bilimler yöntemlerini kullanarak 19. yüzyıl İstanbul mahallelerinin ve idari dönüşümünü konu almaktadır. Bildiri aynı zamanda, çalışmalarda birincil kaynakların “yalnızca” Osmanlı Türkçesi’nden transkripsiyonun yapılması yerine, dijital beşeri bilimler yöntemlerini de kullanarak dahil edilmesinin araştırmacıları daha geniş tespitlere ulaştıracağını göstermektedir. Bildirinin temelinde 1829, 1830, 1845, 1869, 1877 ve 1885 tarihlerindeki birincil kaynaklara göre hazırlanan “19.yüzyıl İstanbul Mahalleleri Envanteri” yer almaktadır. Bu sayede,19. yüzyılda mahallelerin konumları Coğrafi Bilgi Sistemi ile ilk kez tespit edilmekle birlikte, şehrin modern belediye örgütlenmesine geçişindeki tedrici süreç gün yüzüne çıkartılmıştır. Aynı zamanda, literatürde ilk kez değinilen modern belediye dairesi taksimatından önce “İstanbul’da “kol” adı altında bir idari yapının varlığı tespit edilmiştir. Bu kollar suriçinde Balat, Cibali, Topkapı, Kumkapı, Yedikule, Evvelkiçarşı, surdışında ise Eyüp, Kasımpaşa, Tophane, Galata, Beşiktaş ve Üsküdar’dır. Bununla birlikte, mahallelerin konumları ve kollardan belediye dairelerine dönüşümü ArcGIS programıyla haritalanmıştır. Böylece, mahallelerin yıllar içinde süreklilikleri, değişimleri, idari yapıları ve idari sınırları analiz edilmiş; İstanbul’un 19. yüzyıldaki idari dönüşümü tasvir edilerek kent yapısı mahalle ölçeğinde yorumlanmıştır. Böylece, şehrin klasik nahiye -semt ve mahalle örgütlenmesinin suriçinde kollar ve mahalle olarak; zamanla diğer bölgeler ise belediyeler ve mahalleler şeklinde örgütlendikleri görülmüştür.